Nacionalna obavještajna organizacija (1826-2023)

Polat Safi počinje 1826. godinom, kada je u Osmanskom carstvu ustrojena nova vojska, Asakir-i Mansure-i Muhammediye, a završava 2023, pa jedna knjiga prati gotovo dva stoljeća tajnih službi, od izvještaja sultanovih doušnika do današnjeg MİT-a. Turski historičar studirao je i doktorirao na Univerzitetu Bilkent, a u doktoratu je istraživao osmansku Teşkilat-ı Mahsusu, specijalnu organizaciju iz Prvog svjetskog rata. Napisao je i biografiju Ešrefa Kuščubašija, jednog od njenih ljudi, a turski original ove knjige u podnaslovu ističe dokumente iz arhiva MİT-a objavljene prvi put.

U uvodu Safi razdvaja ono što se lako pomiješa: područje djelovanja jedne službe, njene sposobnosti i njenu autonomiju. To mu treba jer ustanove o kojima piše nisu bile današnji MİT, pa za svako razdoblje pita ko je prikupljao podatke i kome ih je predavao. Za godine 1879–1908. jedan naslov glasi „Špijunska organizacija Yildiz“, a odmah iza 1909. dolazi ubistvo šefa tajne policije Fehima-paše, a zatim se ukida i sama tajna policija. U godinama okupacije Istanbula slijedi „Ponovno institucionaliziranje vojne obavještajne službe“, a pod naslovom „Priča o oskudici: komanda MAH-a u Konji“ Safi pokazuje koliko je malo sredstava imala služba mlade republike. Nacionalna obavještajna organizacija, pod tim imenom, osniva se tek šezdesetih godina, poslije udara od 27. maja.

Najviše stranica pripada posljednjem poglavlju, „Duboka revolucija“, koje počinje 2010. i prati MİT kroz Arapsko proljeće, rat u Siriji i borbu protiv FETÖ-a, uz odjeljak „Životna priča Hakana Fidana“. Safi bilježi i početak i kraj drugog rata u Nagorno-Karabahu, a samu vojnu operaciju iz 2020. analizira Nedžad Ahatović u knjizi 44 dana pametnog rata – oslobađanje Nagorno-Karabaha. Naslovi u ovom dijelu ponekad prenose izgovorene rečenice, kao „Članica smo NATO-a. A da li to zna NATO?“.

Tekstu prethodi lista dokumenata, slika i šema, a ranija poglavlja zatvara spisak preporučenih knjiga. Posljednji naslov prije Safijevog zaključka glasi „Da li se približava kraj krize u Siriji?“. Širi okvir u kojem se države nadmeću i dogovaraju daje Džemal Najetović u knjizi Međunarodni odnosi. Safi o tim odnosima ne piše iz teorije, nego iz arhiva jedne ustanove, kroz ljude, odluke i dokumente koje je turski original prvi put objavio.